Είναι εύκολο μετά από έναν τόσο οδυνηρό αποκλεισμό να σταματήσει κανείς την εικόνα στο 86′: στο μαρκάρισμα του Γιαννούλη, στην απόφαση του Τζον Μπρουκς, στο VAR και στο πέναλτι με το οποίο η Μπραν έκανε το 3-2. Ο ΠΑΟΚ έχει κάθε λόγο να συζητά τη συγκεκριμένη φάση και οι διαμαρτυρίες του ήταν έντονες. Όμως αν θέλει πραγματικά να καταλάβει πώς βρέθηκε εκτός Ευρώπης πριν τελειώσει ο Αύγουστος, πρέπει να κοιτάξει πολύ πιο πίσω. Γιατί ο αποκλεισμός δεν γεννήθηκε σε μία διαιτητική απόφαση. Ήταν το τελευταίο επεισόδιο μιας αλυσίδας λαθών, αλλαγών, ελλείψεων και αγωνιστικών προειδοποιήσεων που είχαν αρχίσει μήνες νωρίτερα.
Η μεγάλη εικόνα: ο ΠΑΟΚ μπορεί ταυτόχρονα να θεωρεί ότι αδικήθηκε στην καθοριστική φάση του Μπέργκεν και να παραδέχεται ότι μόνος του δημιούργησε τις συνθήκες για να φτάσει η ευρωπαϊκή του σεζόν να κρέμεται από μία απόφαση στο τελευταίο δεκάλεπτο.
Το πέναλτι που άναψε φωτιές
Ο ΠΑΟΚ είχε μόλις πετύχει κάτι που για περισσότερο από μία ώρα έμοιαζε σχεδόν αδύνατο.
Από το 2-0 της Μπραν επέστρεψε μέσα σε τέσσερα λεπτά. Ο Εντιαγέ μείωσε στο 63′, ο Ζαφείρης ισοφάρισε στο 67′ και ξαφνικά ένα παιχνίδι που έμοιαζε χαμένο είχε ξαναγίνει απολύτως ανοικτό.
Ο ΠΑΟΚ είχε πλέον το μομέντουμ. Είχε βάλει δύο γκολ, είχε δει άλλες δύο προσπάθειες να καταλήγουν στα δίχτυα αλλά να ακυρώνονται και έδειχνε για πρώτη φορά στη βραδιά ικανός να πάρει ολόκληρο το ματς.
Και τότε ήρθε η φάση του Γιαννούλη.
Ο Μπρουκς έδειξε την άσπρη βούλα, το VAR επιβεβαίωσε την απόφαση και ο Κάστρο έκανε το 3-2 στο 86′. Ο Αλέσιο Λίσι ήταν κατηγορηματικός μετά το παιχνίδι, υποστηρίζοντας ότι σε καμία περίπτωση δεν υπήρχε πέναλτι.
Στο εσωτερικό του ΠΑΟΚ η οργή ήταν ακόμη μεγαλύτερη, με τους ανθρώπους της ομάδας να θεωρούν ότι συνολικά η διαιτητική αντιμετώπιση του αγώνα ήταν εις βάρος τους.
Χρειάζεται όμως μια διάκριση: η θέση του ΠΑΟΚ ότι το πέναλτι ήταν λανθασμένο είναι σαφής και καταγεγραμμένη. Αυτό δεν μετατρέπει αυτομάτως τη συγκεκριμένη εκτίμηση σε αντικειμενικά αποδεδειγμένη «κλοπή». Η απόφαση δόθηκε από τον διαιτητή και επιβεβαιώθηκε από το VAR, παραμένοντας εξαιρετικά αμφισβητούμενη από την ελληνική πλευρά.
Αν όμως όλα κρίθηκαν στο 86′, τι συνέβαινε μέχρι το 60′;
Εδώ βρίσκεται η πιο δύσκολη ερώτηση για τον ΠΑΟΚ.
Μέχρι περίπου το 55′ στο Μπέργκεν, η εικόνα του δεν παρέπεμπε σε ομάδα που παίζει τον σημαντικότερο αγώνα του καλοκαιριού της. Η Μπραν ήταν πιο δυνατή στις μονομαχίες, πιο επιθετική, πιο αποφασιστική και πολύ πιο κοντά στο ποδόσφαιρο που απαιτούσε η περίσταση.
Το 1-0 ήρθε στις καθυστερήσεις του πρώτου μέρους. Το 2-0 στο 57′.
Και μόνο τότε εμφανίστηκε ο ΠΑΟΚ που όλοι περίμεναν να δουν από το πρώτο λεπτό.
Αυτό παραδέχθηκε ουσιαστικά και ο ίδιος ο Λίσι, χαρακτηρίζοντας κακό το πρώτο ημίχρονο και υπογραμμίζοντας ότι η ομάδα του δεν ήταν αρκετά θαρραλέα και επιθετική.
Η μεγάλη αντίφαση της βραδιάς: ο ΠΑΟΚ απέδειξε από το 60′ και μετά ότι μπορούσε να πληγώσει σοβαρά την Μπραν. Το ερώτημα είναι γιατί χρειάστηκε πρώτα να βρεθεί με 2-0 πίσω και σχεδόν εκτός διοργάνωσης για να το κάνει.
Ο αποκλεισμός είχε αρχίσει πριν από τη Νορβηγία
Η ρεβάνς με την Μπραν ήταν το τέλος της διαδρομής. Δεν ήταν η αρχή του προβλήματος.
Ο ΠΑΟΚ μπήκε στο καλοκαίρι γνωρίζοντας ότι θα έπρεπε να περάσει μία δύσκολη αλυσίδα προκριματικών για να εξασφαλίσει ευρωπαϊκή League Phase. Αυτό από μόνο του απαιτεί σταθερότητα.
Αντί για σταθερότητα, όμως, προηγήθηκε μία περίοδος μεγάλων αλλαγών.
Ο Ράζβαν Λουτσέσκου έφυγε από τον πάγκο έπειτα από μια μακρά περίοδο στην οποία είχε διαμορφώσει συγκεκριμένη αγωνιστική ταυτότητα. Το ρόστερ άλλαξε σε σημαντικό βαθμό. Υπήρξε αλλαγή και στην αθλητική-τεχνική δομή της ομάδας.
Όλα αυτά δεν αποτελούν από μόνα τους λάθος. Μπορούν όμως να μετατραπούν σε σοβαρό ρίσκο όταν συμβαίνουν ταυτόχρονα και ακριβώς πριν από αγώνες στους οποίους δεν υπάρχει δεύτερη ευκαιρία.
Οι μεταγραφές που άργησαν και το ρόστερ που δεν ήταν έτοιμο
Το ζήτημα της στελέχωσης του ρόστερ ακολούθησε τον ΠΑΟΚ σε ολόκληρη την καλοκαιρινή ευρωπαϊκή προσπάθεια.
Η ομάδα είχε ανάγκες που ήταν γνωστές, όμως αρκετές κινήσεις χρειάστηκαν χρόνο. Και στα προκριματικά ο χρόνος δεν είναι θεωρητική έννοια. Κάθε εβδομάδα μπορεί να σημαίνει έναν παίκτη λιγότερο σε έναν αγώνα που καθορίζει ολόκληρη τη σεζόν.
Ο νέος ΠΑΟΚ προσπαθούσε ταυτόχρονα να χτιστεί και να προκριθεί.
Αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη οργανωτική αντίφαση του καλοκαιριού του.
Στους αγώνες με την Άντερλεχτ και αργότερα με την Μπραν, το έλλειμμα επιλογών έγινε ακόμη πιο εμφανές όταν άρχισαν να συσσωρεύονται οι απουσίες.
Ζίβκοβιτς, τραυματισμοί και ένα κρίσιμο ματς με περιορισμένες λύσεις
Ο Αντρίγια Ζίβκοβιτς έλειψε από τα δύο παιχνίδια με την Μπραν μετά την αποβολή του απέναντι στην Άντερλεχτ και την ποινή δύο αγωνιστικών που του επιβλήθηκε από την UEFA.
Ο ΠΑΟΚ κατέθεσε έφεση επιδιώκοντας να μειωθεί η ποινή ώστε ο αρχηγός του να μπορέσει να παίξει στη ρεβάνς, χωρίς τελικά να έχει διαθέσιμο έναν από τους σημαντικότερους δημιουργικούς ποδοσφαιριστές του.
Παράλληλα υπήρχαν τραυματισμοί και προβλήματα ετοιμότητας. Ο Τάισον δεν ήταν σε θέση να ξεκινήσει το καθοριστικό παιχνίδι, ενώ το διαθέσιμο ρόστερ είχε ήδη χάσει σημαντικές μονάδες.
Καμία από αυτές τις απουσίες δεν αποτελεί δικαιολογία για την εικόνα του πρώτου ημιχρόνου. Είναι όμως μέρος της συνολικής εξήγησης.
Και στη μέση των προκριματικών έφυγε ο Κωνσταντέλιας
Υπάρχει ακόμη μία επιλογή που δύσκολα μπορεί να αποσυνδεθεί από όσα ακολούθησαν: η αποχώρηση του Γιάννη Κωνσταντέλια μέσα στην ευρωπαϊκή περίοδο.
Για την ΠΑΕ μια μεγάλη πώληση μπορεί να αποτελεί σημαντική επιχειρηματική επιτυχία. Για την ομάδα όμως σημαίνει ότι χάνει έναν από τους ποδοσφαιριστές που μπορούσαν να δημιουργήσουν κάτι διαφορετικό όταν ένα παιχνίδι κλείδωνε.
Και όταν μια τέτοια αποχώρηση συμβαίνει μέσα στους προκριματικούς χωρίς έτοιμη αγωνιστική αντικατάσταση, το οικονομικό όφελος και το αγωνιστικό κόστος πρέπει να εξετάζονται μαζί.
Το παράδοξο: μια ομάδα μπορεί να κάνει μια εξαιρετική πώληση και ταυτόχρονα να αποδυναμωθεί στην πιο κρίσιμη στιγμή της σεζόν της. Αυτά τα δύο δεν αλληλοαναιρούνται.
Η Άντερλεχτ ήταν η πρώτη μεγάλη προειδοποίηση
Πριν από την Μπραν είχε προηγηθεί η Άντερλεχτ.
Ο ΠΑΟΚ αποκλείστηκε από το Europa League και υποχώρησε στα playoffs του Conference League, έχοντας ήδη εμφανίσει προβλήματα στην ανασταλτική του λειτουργία και στη διαχείριση κρίσιμων στιγμών.
Στις Βρυξέλλες τελείωσε το παιχνίδι με εννέα ποδοσφαιριστές μετά τις αποβολές Ζίβκοβιτς και Γερεμέγεφ, δημιουργώντας επιπλέον προβλήματα για τον αμέσως επόμενο γύρο.
Άρα, όταν έφτασε η ώρα της Μπραν, ο ΠΑΟΚ δεν έμπαινε στη σειρά ως μία ομάδα χωρίς προηγούμενες προειδοποιήσεις. Είχε ήδη πληρώσει αγωνιστικά λάθη και έπρεπε να γνωρίζει ότι τα περιθώρια είχαν τελειώσει.
Το 1-1 της Τούμπας ήταν άλλη μια χαμένη ευκαιρία
Ακόμη και με όλα αυτά, ο ΠΑΟΚ είχε την ευκαιρία να αλλάξει τη μοίρα του.
Στην Τούμπα απέναντι στη Μπραν δεν κατάφερε να πάρει το πλεονέκτημα που θα του επέτρεπε να ταξιδέψει στη Νορβηγία με διαφορετικές συνθήκες. Το 1-1 άφησε τα πάντα ανοικτά και μετέτρεψε τη ρεβάνς σε έναν πραγματικό τελικό.
Όταν ένας ολόκληρος ευρωπαϊκός σχεδιασμός εξαρτάται τελικά από ένα εκτός έδρας ενενηντάλεπτο, τότε κάθε λάθος, κάθε απουσία και κάθε διαιτητική απόφαση αποκτά πολλαπλάσιο βάρος.
Η αντίδραση στο 2-0 κάνει τον αποκλεισμό ακόμη πιο πικρό
Το πιο βασανιστικό για τον ΠΑΟΚ είναι ότι στο Μπέργκεν έδειξε πως είχε μέσα του μια εντελώς διαφορετική εμφάνιση.
Μετά το 60′ η εικόνα μεταμορφώθηκε.
Έβαλε δύο γκολ που μέτρησαν. Είδε άλλες δύο προσπάθειες να ακυρώνονται. Δημιούργησε μεγάλες φάσεις. Πίεσε. Έτρεξε. Κέρδισε μονομαχίες. Έβαλε την Μπραν σε κατάσταση άμυνας.
Αυτό κάνει το ερώτημα ακόμη πιο οδυνηρό:
Γιατί αυτός ο ΠΑΟΚ εμφανίστηκε μόνο όταν είχε φτάσει ένα βήμα πριν από την καταστροφή;
Αν υπάρχει μία εικόνα που συνοψίζει ολόκληρο το καλοκαίρι, είναι αυτή: μια ομάδα που ξυπνά όταν βρίσκεται σχεδόν αποκλεισμένη, αποδεικνύει ότι μπορεί να επιστρέψει και τελικά βλέπει όλη την προσπάθεια να τελειώνει σε μία τελευταία αμφισβητούμενη φάση.
Η ευθύνη δεν μπορεί να μείνει στον διαιτητή
Το ευκολότερο για έναν οργανισμό μετά από έναν τέτοιο αποκλεισμό είναι να μεταφέρει ολόκληρη τη συζήτηση στη διαιτησία.
Θα ήταν όμως και το πιο επικίνδυνο.
Ο ΠΑΟΚ πρέπει να διεκδικήσει ό,τι θεωρεί ότι του αναλογεί απέναντι στην UEFA και να καταγράψει επίσημα κάθε διαιτητική απόφαση για την οποία θεωρεί ότι αδικήθηκε.
Παράλληλα όμως πρέπει να κοιτάξει προς τα μέσα.
Γιατί ο διαιτητής δεν άλλαξε προπονητή πριν από τα προκριματικά. Δεν σχεδίασε το ρόστερ. Δεν καθυστέρησε μεταγραφές. Δεν πούλησε τον σημαντικότερο δημιουργικό ποδοσφαιριστή της ομάδας μέσα στο καλοκαίρι. Δεν άφησε την Μπραν να προηγηθεί 2-0. Δεν ευθύνεται για όλες τις αγωνιστικές αδυναμίες που είχαν ήδη εμφανιστεί απέναντι στην Άντερλεχτ.
Η διαιτητική απόφαση μπορεί να ήταν το τελευταίο χτύπημα.
Όμως ο ΠΑΟΚ είχε αφήσει τον εαυτό του εκτεθειμένο σε αυτό το χτύπημα.
Τώρα η κρίση μεταφέρεται στην Τούμπα
Ο αποκλεισμός δεν αφαιρεί απλώς έξι ευρωπαϊκά παιχνίδια από το πρόγραμμα.
Σημαίνει απώλεια εσόδων, απώλεια βαθμών στο ευρωπαϊκό ranking, μικρότερη διεθνή έκθεση για το ρόστερ και –κυρίως– ένα πολύ βαρύ ψυχολογικό φορτίο για μια ομάδα που βρίσκεται ακόμη στο ξεκίνημα της σεζόν.
Τώρα η διοίκηση και το τεχνικό επιτελείο πρέπει να απαντήσουν σε διαφορετικού τύπου ερωτήσεις.
- Είναι το ρόστερ αρκετό για τους εγχώριους στόχους;
- Ποιες μεταγραφές πρέπει να γίνουν άμεσα;
- Πώς καλύπτεται η απώλεια δημιουργικότητας;
- Πώς ξαναχτίζεται η ψυχολογία μετά από δύο συνεχόμενους ευρωπαϊκούς αποκλεισμούς;
- Και κυρίως, ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη για έναν σχεδιασμό που άφησε τον ΠΑΟΚ εκτός Ευρώπης από τον Αύγουστο;
Η πιο σκληρή τιμωρία είναι ότι δεν υπάρχει πια επόμενο ευρωπαϊκό ματς
Ο ΠΑΟΚ μπορεί να συζητά για πολύ καιρό ακόμη το πέναλτι του Μπέργκεν.
Και είναι απολύτως λογικό να το κάνει.
Αλλά εκείνο που δεν αλλάζει είναι το αποτέλεσμα: η Μπραν βρίσκεται στη League Phase και ο ΠΑΟΚ όχι.
Αυτό είναι το πραγματικά σκληρό.
Ότι ένα καλοκαίρι στο οποίο άλλαξαν πολλά, άργησαν πολλά και στράβωσαν ακόμη περισσότερα, τελείωσε πριν καν αρχίσει το φθινόπωρο.
Το πέναλτι μπορεί να μείνει για πάντα ως η φάση του αποκλεισμού. Δεν πρέπει όμως να γίνει το άλλοθι του αποκλεισμού. Ο ΠΑΟΚ έφτασε στο Μπέργκεν κουβαλώντας λάθη μηνών, ένα ρόστερ σε μετάβαση, σημαντικές απουσίες και δύο ευρωπαϊκές σειρές στις οποίες είχε ήδη εμφανίσει τις αδυναμίες του. Στο τέλος αντέδρασε, γύρισε από το 2-0 και έδειξε χαρακτήρα. Ήταν όμως πολύ αργά. Αν στην Τούμπα θέλουν αυτή η ήττα να έχει έστω μία χρησιμότητα, πρέπει να αναλυθούν όλα – όχι μόνο τα τελευταία δευτερόλεπτα που πόνεσαν περισσότερο.